ADHD en hoogbegaafdheid | Verschillen, overeenkomsten en tips
- Schrijver: M Niemeijer
- Leestijd: 8 min
ADHD en hoogbegaafdheid worden in de praktijk vaak met elkaar verward. Bij kinderen die problemen hebben met hun concentratie en/of hyperactief zijn, wordt al snel gedacht aan ADHD. Tegelijkertijd komen rusteloosheid, onoplettendheid, erg energiek zijn en dagdromen óók veel voor bij hoogbegaafde kinderen. Deze overlap maakt het soms lastig om het gedrag goed te duiden en leidt regelmatig tot misdiagnoses. In dit artikel leggen we de verschillen en overeenkomsten tussen ADHD en hoogbegaafdheid uit, bespreken we hoe beide zich uiten bij kinderen en volwassenen, en geven we handvatten om hier beter mee om te gaan.
Onderwerpen op deze pagina
Overeenkomsten tussen ADHD en hoogbegaafdheid
In de praktijk zie je dat de hoogbegaafd en ADHD symptomen op sommige vlakken wel heel veel op elkaar lijken. Dat komt omdat het gedrag van een hoogbegaafd persoon veel overeenkomsten vertoont met de symptomen die je bij ADHD vaak ziet. Maar het zijn juist de onderliggende oorzaken van het gedrag dat HB en ADHD zo verschillend maakt. Door deze nuance wordt veelal gedacht dat iemand met ADHD ook hoogbegaafd is. Maar dit komt in de praktijk weinig voor en hier worden (vooral bij diagnoses) nog steeds fouten in gemaakt. Laten we eerst onderzoeken wat de overeenkomsten zijn tussen hoogbegaafd en ADHD kenmerken.
1. Onoplettendheid en dagdromen
Hoogbegaafde kinderen kunnen dromerig zijn of afhaken wanneer ze zich vervelen. Kinderen met ADHD hebben moeite hun aandacht bij een taak te houden. In de praktijk lijkt dit gedrag op elkaar, maar de oorzaak is anders:
- Bij ADHD is dit een aandachtsregulatieprobleem
- Bij hoogbegaafdheid is dit vaak een gebrek aan uitdaging of relevantie
2. Snel afgeleid door prikkels
Zowel kinderen met ADHD als hoogbegaafde kinderen met sterke sensorische intensiteit raken snel afgeleid door externe prikkels.
3. Niet reageren wanneer tegen hen gesproken wordt
Kinderen met ADHD lijken soms niet te luisteren. Hoogbegaafde kinderen kunnen zo diep in hun eigen wereld zitten door beeldende intensiteit, dat ze simpelweg niet horen wat er wordt gezegd.
4. Moeite met uitvoeren van opdrachten
Bij ADHD komt dit door vergeten, niet begrijpen of kwijtraken van materialen. Hoogbegaafde kinderen stellen de relevantie ter discussie, vinden sommige stappen overbodig of willen eerst begrijpen waarom iets moet.
5. Dominante spreekstijl of overstemmen
Dit zie je vooral in een sociale setting gebeuren; het overstemmen of de sociale ruimte opeisen. Bij ADHD komt dit vaak uit enthousiastme en impulsiviteit, wat tot botsingen of afwijzingen kan leiden. Bij hoogbegaafdheid zie je dit veel terug in het corrigeren van anderen. Dit kan natuurlijk een beetje betweterig overkomen, wat vervolgens kan leiden tot sociale afwijzing.
6. Hoog in energie en snel praten
Hoogbegaafde kinderen met psychomotorische intensiteit lijken soms hyperactief in hun manier van praten. Dit maakt het risico op verkeerde diagnose groot, omdat dit natuurlijk een typisch kenmerk is van ADHD. Deze zes kenmerken komen dus bij zowel ADHD als bij hoogbegaafdheid (HB) voor. Maar wat zijn dan de verschillen?
Leer de 7 elementen kennen en ontdek hoe je leven verandert!
ADHD begrijpen was nog nooit zo makkelijk. Met dit boek haal je een persoonlijke gids in huis, waarmee je samen op reis gaat. Een reis naar verbetering. Het geeft inzicht in jezelf, ADHD en wat je moet doen om weer in balans te raken. Elk element heeft een eigen stappenplan, waarmee je aan de hand van praktische tools en tips direct de symptomen van ADHD verminderd.Ontdek hoe jij jouw dagelijks leven met ADHD kunt verbeteren met de 7 elementen van aandacht. Alleen nog tot het einde van deze maand 30% korting!
Verschillen (hoogbegaafd en ADHD)
Hoewel de gedragingen soms overeenkomen, zijn een aantal kenmerken die niet bij ADHD horen of die volgens onderzoekers niet zo veel met hoogbegaafdheid te maken hebben. Daarnaast zijn er kleine verschillen te noemen in de onderliggende oorzaken van het gedrag van beide types. Aan deze verschillen kun je herkennen of iemand ADHD heeft of hoogbegaafd is.
OOK INTERESSANT: De 5 meest voorkomende ADHD symptomen.
1. Contextafhankelijk gedrag
- Hoogbegaafdheid: problemen ontstaan vooral in specifieke situaties zoals school, wanneer er onvoldoende uitdaging is.
- ADHD: kenmerken zijn in bijna alle omgevingen zichtbaar, vooral in minder gestructureerde contexten.
2. Aandacht en hyperfocus
Veel ouders denken dat een kind geen ADHD heeft als het uren gefocused kan zijn. Maar dit is een van de belangrijkste redenen dat ADHD en hoogbegaafdheid vaak onopgemerkt blijven. Dit zijn de verschillen in focus:
- Kinderen met ADHD kunnen in hyperfocus raken bij snelbelonende activiteiten zoals gamen, tv of sport.
- Bij lezen of puzzelen geldt dit niet: als een kind urenlang zélf geconcentreerd kan werken, is ADHD minder waarschijnlijk en kijken psychologen sneller naar hoogbegaafdheid.
3. Starten met taken
- ADHD: instructie niet meegekregen, afspraken vergeten, materialen kwijt.
- Hoogbegaafdheid: kiest ervoor de opdracht niet uit te voeren of vindt het onnodig.
4. Signaalmomenten herkennen
- Problemen bij hoogbegaafde kinderen ontstaan vaak pas na de start van school.
- Ze kunnen lang concentreren zonder directe beloning en hun aandacht zelf terug op de taak richten.
- Onderbreken van gesprekken bij hoogbegaafden gebeurt vooral om anderen te corrigeren – bij ADHD is het impulsief.
Kan ADHD en hoogbegaafdheid samen voorkomen?
Ja, dat kan, maar er is nog weinig onderzoek naar gedaan. Bij de specifieke combinatie van hoogbegaafdheid én ADHD:
- Maskeren hoogbegaafde kinderen door hun intelligentie soms ADHD-symptomen, waardoor de diagnose laat wordt gesteld.
- Wordt hoogbegaafdheid bij kinderen met ADHD minder snel opgemerkt.
- Valt vooral inconsistentie op: goede prestaties bij motivatie en structuur, maar moeite met presteren wanneer dit ontbreekt.
Heb ik ADHD of hoogbegaafdheid?
Om erachter te komen of jij ADHD of hoogbegaafdheid hebt, is het verstandig om in gesprek te gaan met een psycholoog die gespecialiseerd is in het stellen van diagnoses op dit vlak. Verder vind je hieronder een korte checklist voor ADHD en HB en vervolgens een aantal tips om hier beter mee om te gaan als ouder.
Kenmerken van ADHD bij volwassenen
- Moeite met plannen en organisatie
- Uitstelgedrag en snel afgeleid zijn
- Rusteloosheid of interne onrust
- Problemen met werkdruk en executieve functies
Kenmerken van hoogbegaafdheid bij volwassenen
- Hoge behoefte aan autonomie
- Snel denken en verbanden leggen
- Overprikkeling door intensiteit
- Perfectionisme en vermijding van oninteressante taken
Wat kun je doen als ouder, leerkracht of volwassene?
1. Hoe kom ik erachter of het ADHD of hoogbegaafdheid is?
Beoordeel of hetzelfde gedrag in verschillende situaties terugkomt. Zie je gedrag bijvoorbeeld alleen op school, maar niet in uitdagende omgevingen zoals een museum of speurtocht? Dan is de kans groter dat het om hoogbegaafdheid of ADHD gaat.
2. Zorg voor voldoende uitdaging bij hoogbegaafdheid
Verveling leidt tot gedrag dat lijkt op ADHD. Verrijking en verdieping van taken of werk kunnen het gedrag drastisch verminderen.
3. Creëer structuur bij ADHD
Kinderen met ADHD functioneren beter in een duidelijk gestructureerde omgeving met voorspelbare routines.
4. Kijk ook naar de aard van de taak
- ADHD: vermijden taken die langdurige mentale inspanning vereisen.
- Hoogbegaafdheid: voeren deze taken wél uit bij voldoende interesse.
5. Zoek een gespecialiseerde praktijk
Bij vermoedens van ADHD in combinatie met hoogbegaafdheid is onderzoek door een praktijk die gespecialiseerd is in beide gebieden noodzakelijk.
Wat kun je doen als ouder, leerkracht of volwassene?
ADHD en hoogbegaafdheid hebben veel overlappende kenmerken, zoals onoplettendheid, afleidbaarheid, rusteloosheid en intens gedrag. Toch liggen de oorzaken vaak ver uit elkaar. Juist daarom is het belangrijk om kinderen én volwassenen in meerdere situaties te observeren en goed te kijken naar context, motivatie en gedragsverschillen. Een verkeerde diagnose kan net zo schadelijk zijn als het missen van een diagnose. Met de juiste begeleiding, passend onderwijs en een goed begrip van de onderliggende oorzaak kunnen zowel kinderen als volwassenen met ADHD, hoogbegaafdheid of een combinatie van beide optimaal tot hun recht komen.
Doe de ADHD test! (nieuw)
Twijfel je of jij misschien ADHD hebt? Of ben je benieuwd hoeveel overeenkomsten jij met de kenmerken van ADHD hebt? Door 10 vragen te beantwoorden in onze ADHD test, kom je erachter of ADHD invloed kan hebben op jouw dagelijks leven.
Krijg gratis toegang tot onze white papers!
De meest recente ervaringen uit onze praktijk worden direct opgeschreven in onze whitepapers. Zo kan iedereen die in hun leven of werkveld te maken krijgt met AD(H)D, zich blijven ontwikkelen en leren over ADD en ADHD. Ook gaan we dieper in op methodes en tools om jouw kennis van ADD en ADHD coaching te verbeteren. Door alleen je e-mailadres in te vullen, krijg je toegang tot al onze nieuwste whitepapers. En dat helemaal gratis!