Liegen bij ADD en ADHD (oorzaken en tips)
KORTE
SAMEN
VATTING
KORTE
SAMEN
VATTING
- Leestijd: 9 min
- Schrijver: M Niemeijer
Liegen is een gedragspatroon dat bij mensen met ADHD en ADD vaker voorkomt dan men denkt. Het gaat hierbij niet om een vast persoonlijkheidskenmerk, maar om gedrag dat kan voortkomen uit kenmerken van ADHD en ADD, zoals impulsiviteit, moeite met zelfregulatie en een sterke gevoeligheid voor afwijzing. In de context van AD(H)D-kenmerken en liegen gaat het vaak niet om bewuste misleiding, maar om kleine onwaarheden die ontstaan uit schaamte of angst. Zowel kinderen als volwassenen met ADHD of ADD kunnen hierin vastlopen, vaak zonder dat ze dit zelf willen of doorhebben.
Onderwerpen op deze pagina
Waarom mensen met ADD/ADHD vaker liegen
Iedereen vertelt weleens een leugentje om bestwil, maar bij ADD of ADHD komt het vaak voor dat liegen een gewoonte is geworden. Dat heeft te maken met de manier waarop het brein werkt. Mensen met AD(H)D hebben moeite met plannen, organiseren, concentreren en het reguleren van emoties. Daardoor gaan dingen niet altijd zoals ze zouden willen of zoals van hen verwacht wordt. Het gevolg is vaak een gevoel van falen of schaamte. Liegen wordt dan een manier om die nare gevoelens te vermijden — een soort copingmechanisme. Het lijkt veiliger om de waarheid iets te verbloemen dan om opnieuw geconfronteerd te worden met kritiek of teleurstelling.
Belangrijkste oorzaken van liegen bij ADD en ADHD
De gewoonte van liegen ontstaat niet zomaar (je kunt er dus ook iets aan doen). Bij ADD en ADHD zijn er vier factoren die de kans op dit gedragspatroon vergroten:
1. Gevoeligheid voor kritiek en faalangst
Mensen met ADD of ADHD reageren vaak sterker op kritiek of teleurstelling dan anderen. Een simpele opmerking als “waarom ben je dat vergeten?” kan al een gevoel van falen oproepen. Omdat deze emoties zo intens kunnen zijn, proberen veel mensen met AD(H)D die situaties te vermijden — soms door een excuus te verzinnen of de waarheid iets aan te passen. Het liegen is in die zin geen kwade wil, maar een manier om de eigenwaarde te beschermen.
2. Moeizame schoolervaringen
In de praktijk ontwikkelen veel kinderen met ADD of ADHD dit gedragspatroon tijdens de middelbare schooltijd. Door concentratieproblemen en uitstelgedrag blijven resultaten vaak achter, wat leidt tot teleurstelling bij ouders en leraren. Om die spanning te vermijden, gaan kinderen soms ontkennen dat ze iets zijn vergeten of doen alsof ze hun huiswerk al af hebben. Wanneer dit patroon niet doorbroken wordt, kan het liegen zich voortzetten in de volwassenheid.
3. Ontwijkend gedrag en uitstelgedrag
Een ander kenmerk van AD(H)D is ontwijkend gedrag. Wanneer iemand niet weet hoe hij een taak moet aanpakken, of wanneer de taak overweldigend voelt, wordt deze liever uitgesteld. Als er dan later vragen komen (“heb je dat al gedaan?”), is het makkelijker om een leugentje te vertellen dan om toe te geven dat het niet gelukt is. Dit versterkt het patroon van liegen, dat op den duur bijna automatisch wordt.
4. Omgevingsdruk en prestatiedrang
Ook de omgeving speelt een rol. In gezinnen waar hoge eisen worden gesteld of waar straffen worden gebruikt om gedrag te corrigeren, voelen kinderen en volwassenen met ADHD zich vaak in het nauw gedreven. Onderzoek laat zien dat strenger optreden juist averechts werkt: het vergroot de stress en daarmee ook de neiging om te liegen om straf of kritiek te vermijden. Een begripvolle, ondersteunende omgeving is daarom essentieel. Voor tips om hiermee om te gaan raden wij het onderstaande boek aan: De 7 elementen van aandacht.
Leer de 7 elementen kennen en ontdek hoe je leven verandert!
Maak kennis met de 7 elementen van aandacht: Het eerste werkboek voor ADD en ADHD dat écht werkt. Deze bundel bevat alles wat je nodig hebt om te leren hoe ADD/ADHD werkt, hoe je hiermee omgaat en hoe je stappen zet om meer uit jezelf te halen. De 7 elementen van aandacht geeft je inzich in jezelf, ADD en wat je kunt doen om te verbeteren. Met het AD(H)D plannenboek leer je om duurzaam richting jouw doelen in het leven te werken. En het notitieboek gebruik je voor de oefeningen die je onderweg tegenkomt in het boek. Tijdelijk met 40% korting.
Hoe liegen eruitziet in het dagelijks leven
Liegen bij ADHD gaat zelden over grote kwesties, maar over alledaagse dingen: het vergeten van afspraken, huishoudelijke klusjes, deadlines of beloftes. Een volwassene kan bijvoorbeeld zeggen dat een werkafspraak uitliep, terwijl hij zich in werkelijkheid liet afleiden door een spontaan gesprek of een omweg via de supermarkt. Een kind kan zeggen dat het “iets voor school moest doen”, terwijl het eigenlijk afgeleid raakte tijdens het opruimen van zijn kamer.In beide gevallen is er geen sprake van bewuste misleiding, maar van schaamte: schaamte dat het wéér niet gelukt is om te doen wat er gevraagd werd.
Iemand teleurstellen of liegen?
Voor veel mensen met ADD of ADHD voelt het liegen niet als een bewuste keuze, maar als een automatische reactie om pijnlijke gevoelens te vermijden. In hun hoofd is het vaak een afweging tussen twee ongemakken: de schaamte van iemand teleurstellen, of het schuldgevoel van een leugentje. Omdat schaamte een heftige emotie is, wint de leugen vaak – zeker als die op korte termijn een positieve uitkomst heeft (tijdelijk wat rust). Helaas ondermijnt dit op lange termijn het vertrouwen in relaties, zowel thuis als op het werk. Wanneer de waarheid eindelijk aan het licht komt, is dat namelijk ook het moment dat mensen je vaak niet langer kunnen vertrouwen. En doordat liegen een onbewuste gewoonte is, is het doorgaans moeilijk om hiermee te stoppen.
Wat kun je doen bij ADD, ADHD en liegen?
Het belangrijkste is om te begrijpen waar het liegen vandaan komt. Pas als de onderliggende oorzaak (zoals schaamte, angst of overprikkeling) wordt erkend, kan er iets veranderen. Hier vind je enkele tips om hiermee om te gaan:
- Reageer rustig en zonder verwijten. Confronteer de persoon met het gedrag, maar doe dit op een respectvolle manier. Boos worden of beschuldigen werkt averechts, omdat dit de angst en schaamte versterkt.
- Zoek samen naar oplossingen. Vraag hoe je kunt helpen. Misschien helpt het om samen een taak te starten, of een herinnering te sturen.
- Beloon eerlijkheid. Als iemand toegeeft dat iets niet gelukt is, waardeer dat dan expliciet. Dit verkleint de noodzaak om te liegen in de toekomst.
- Haal de schaamte weg. Wees zelf ook eerlijk over je eigen fouten of uitdagingen. Daarmee geef je het goede voorbeeld en laat je zien dat falen menselijk is.
- Focus op de oorzaak (niet op de leugen). Probeer samen te begrijpen waarom het gebeurde — dat biedt ruimte voor groei.
- Blijf communiceren. Open gesprekken over waar het misgaat, helpen om patronen te herkennen en te doorbreken.
Let op: Wanneer het liegen ernstiger wordt — bijvoorbeeld als het gaat om destructief gedrag of als de leugens de dagelijkse werkzaamheden beïnvloeden — is het raadzaam om professionele hulp in te schakelen. Therapie, coaching of medicatie kan helpen om beter met de symptomen van ADD of ADHD om te gaan en om eerlijkheid veiliger te laten voelen.
Tot slot
Liegen bij ADD of ADHD is geen teken van slecht karakter, maar van overlevingsgedrag. Het is een signaal van onderliggende spanning, schaamte of overbelasting. Door dit gedrag met begrip en empathie te benaderen — in plaats van met veroordeling — ontstaat er ruimte voor eerlijkheid, herstel en groei. Echte verandering begint bij inzicht: begrijpen waarom iemand liegt, is de eerste stap naar vertrouwen en verbinding. In het volgende artikel geven we tips over hoe je het beste om kunt gaan met liegen bij ADD en ADHD. Er zijn namelijk genoeg dingen die je als ouder wel kunt doen, om het gedrag van het kind te verbeteren.
Krijg gratis toegang tot onze white papers!
De meest recente ervaringen uit onze praktijk worden direct opgeschreven in onze whitepapers. Zo kan iedereen die in hun leven of werkveld te maken krijgt met AD(H)D, zich blijven ontwikkelen en leren over ADD en ADHD. Ook gaan we dieper in op methodes en tools om jouw kennis van ADD en ADHD coaching te verbeteren. Door alleen je e-mailadres in te vullen, krijg je toegang tot al onze nieuwste whitepapers. En dat helemaal gratis!
Whitepaper | De gedachtenwolk van AD(H)DHoe voelt AD(H)D, en wat gebeurt er nou precies in het hoofd bij overprikkeling?Klik hierWhitepaper | Welke baan past het best bij AD(H)D?Het valt soms niet mee om een baan te vinden die bij jou past. Helemaal met ADD/ADHD. Hoe pak je dit aan?Klik hierWhitepaper | De 7 elementen van aandacht (nieuw)Ontdek de methode die mensen met ADD en ADHD weer inzicht, overzicht en controle geeft over hun leven.Klik hier